गीता जयंती — जीवनाला नवं प्रकाश देणारा दिवस
कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर एक क्षण असा उगवला होता, ज्याने पुढील हजारो वर्षांच्या मानवविचाराला दिशा दिली. त्या क्षणाचं नाव — गीतेचा जन्म, आणि त्या दिवशीचा स्मृतिसण म्हणजे गीता जयंती. मार्गशीर्ष शुद्ध एकादशी, अर्थात मोक्षदा एकादशी, हा दिवस फक्त धार्मिक दृष्टिकोनातून महत्त्वाचा नाही; तर तो मानवी अंतःकरणाला नवा आकार देणारा दिवस आहे. आजच्या आधुनिक संघर्षांत, धावपळीच्या जीवनात, ताण-तणावांनी झाकोळलेल्या मनस्थितीत, गीता जयंती एखाद्या प्रसन्न शीतल क्षणासारखी येते— “थांब… स्वतःकडे वळ… आतलं कुरुक्षेत्र ऐक…” असा संदेश देत.
१. गीता — अंतःविरोधातून जन्मलेली प्रकाशरेखा
अर्जुनाचा आक्रोश आपण प्रत्येकजण कुठेतरी जगतो— कर्तव्य आणि भावना, सत्य आणि आपलेपणा, आदर्श आणि व्यवहार यांच्या दरम्यान. कुरुक्षेत्र हे फक्त बाह्य युद्ध नव्हतं; ते मानवमनाचं सर्वाधिक ज्वलंत प्रतीक होतं.
गीता जयंती म्हणजे या अंतःविरोधांचा सन्मान करण्याचा दिवस — कारण विरोधच प्रश्न जन्माला घालतो, आणि प्रश्नच उत्तराचा मार्ग उजळतो.
२. आधुनिक माणसासाठी गीतेचा संदेश — साधा पण गहन “कर्मण्येवाधिकारस्ते…”
हा मंत्र आजच्या युगातील सर्वांत शांतता देणारा जीवनसूत्र आहे. आपण परिणामाच्या मागे धावत राहतो,
आणि त्या धावण्यातच थकतो, तुटतो, विखुरतो.
गीता सांगते —कर्म कर, पण परिणामाच्या भाराखाली मन दाबू नको. हा दृष्टिकोन मनाला हलकं करत जातो,
जणू एखादं ओझं पाठीवरून खाली ठेवल्यासारखं.
३. भक्ती आणि कर्माचा मध्यमार्ग — गीतेची खरी ओळख
गीता म्हणजे भक्ती आणि कर्म यांचा संगम. ती नुसती ईश्वरभक्ती सांगत नाही, आणि केवळ कर्मनिष्ठाही सांगत नाही. ती म्हणते — कर्तव्य कर, मन ईश्वराला अर्पण कर, आणि बुद्धी विवेकाने स्वच्छ ठेव. आजचं जग दोन टोकांकडे झुकलेलं— किंवा अतिभावना किंवा अतिव्यवहार. गीता त्या दोन्ही टोकांतला सुंदर समतोल शिकवते.
४. गीता जयंती — स्वतःकडे परत जाण्याचा दिवस.
या दिवशी पारायण किंवा पूजा हे बाह्यरूप असले, तरी गीता जयंतीचा खरा अर्थ आहे — स्वतःशी संवाद.
मी कुठे उभा आहे?
माझ्या मनाचं कुरुक्षेत्र काय आहे?
माझ्या आयुष्यातील अर्जुन कोण?
आणि माझ्या अंतरीचा कृष्ण मला काय सांगत आहे?
हे प्रश्न विचारण्याची संधी म्हणजे हा दिवस.
५. आजच्या जगात गीतेचं महत्त्व का वाढतं आहे?
कारण आपण ज्ञानाच्या महासागरात जगतो, पण शांततेची एक थेंब शोधतो. आपल्याकडे माहिती आहे, साधने आहेत, निर्णय आहेत… पण निर्णयांच्या मागे स्थिरता नाही. गीता आपल्या आयुष्यात एकच गुण देऊ शकते —
समत्व. घडणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीकडे शांत बुद्धीने बघण्याची क्षमता. जिथे समत्व आहे, तिथे मत्सर नाही ताण कमी अपयशाची भीती नाही आणि यशाचा गर्वही नाही, असा मध्यमधुर जीवनमार्ग गीता जयंती आपल्याला स्मरण करून देते.
६. गीतेचा खरा उत्सव — मनातली जागृती
फुलं, दिवे, पूजा, कीर्तन — हे उत्सवाचे बाह्यरंग. परंतु गीता जयंतीचा खरा उत्सव तेव्हा होतो, जेव्हा एखादी एक ओळ अंतर्मनाला हलवून टाकते. कदाचित आज फक्त एकच ओळ तुम्ही मनात धरा — “समत्वं योग उच्यते.” किंवा “निमित्तमात्रं भव.” किंवा “नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि…” अशी एक ओळही तुमचं आयुष्य नव्याने घडवू शकते.
उपसंहार — गीता जयंतीचा दिव्य अर्थ गीता जयंती हा केवळ ऐतिहासिक क्षण नाही, तो जीवनाला दिशादर्शक देणारा मानस उत्सव आहे. या दिवशी आपण बाहेर प्रकाश लावतो, पण खरी गरज आहे ती — अंतर्मनातला दिवा पेटवण्याची. अर्जुनाला जसा कृष्णाचा ज्ञानप्रकाश मिळाला, तसाच प्रकाश प्रत्येकाच्या जीवनात कधी ना कधी उतरतो.
गीता जयंती त्या प्रकाशाची आठवण करून देते.
