समर्पणाची भव्यता आणि प्रेमाची गूढ शक्ती
समर्पण ही फक्त एक कृती नाही; ती मनाच्या सर्व स्तरांना बदलून टाकणारी अंतर्गत भव्यता आहे. जो मनुष्य अर्पण आणि पुत्रधर्मावर चालत चालत अखेरीस समर्पणपर्यंत पोहोचतो, त्याच्यात दोन महान शक्ती जागृत होतात— वात्सल्यासक्ती आणि कांतासक्ती. या शक्तींचा अर्थ असा की मनुष्याच्या अंतःकरणात परमेश्वराबद्दल अगाध ममत्व, शरणागती आणि प्रेम जागृत होते.
त्याला वाटतं: “भगवंतच माझी गती आहे. देवच माझा आधार, सुहृद, निवास, शरण—सगळं काही.”
पत्नी-पतीचे उदाहरण : अर्पण नव्हे, समर्पण.
पुत्रधर्म आणि वडील-मुलाचा संबंध यांच्यात अर्पण दिसतं.
परंतु समर्पणाचा सर्वोच्च आदर्श पती-पत्नीच्या संबंधात दिसतो.
मुलगा वडिलांना म्हणतो: “मी करीन आणि तुमच्या नावावर चढवीन.”
मात्र पत्नीचं समर्पण यापेक्षा कितीतरी पुढे जातं.
नवरा दोन दिवस बाहेरगावी असला तरी तिचं मन रिकामं होतं. तिला जीवनाचा रसच हरवल्यासारखा वाटतो. तिचं ‘मी’ म्हणजेच तिचं मन, भावना, स्वत्व—सर्व काही पतीला अर्पित होतं. यालाच शास्त्र समर्पण म्हणतं.
समर्पण कुठे घडतं? — जिथे भव्यता आहे तिथेच, समर्पण ही साधी गोष्ट नाही. ते भव्यता, तेज, चारित्र्य आणि अंतर्माणिक स्वच्छता पाहूनच घडतं.
म्हणूनच : “भव्यता जिथे दिसेल तिथेच समर्पण घडतं.” गणपत शंकरराव विड्या फुंकत बसलेले— त्यांच्यात न भव्यता, न तेज, न प्रेरणा. अशा व्यक्तीसमोर कोणती स्त्री आपलं सर्वस्व समर्पित करणार? समर्पणासाठी काही जीवनमूल्यं आणि तेजोवलय आवश्यक असतं. जुन्या संस्कृतीतील भव्यता : पतीला वंदन करण्यामागील तत्त्व
पूर्वी मुलांना असे घडवले जायचे की: त्यांचे जीवनच भव्य असावे फक्त पदव्या, पैसा, पगार नव्हे चरित्र, संयम, साहस, सत्य, तेज—ही मोठी निकष असा मुलगा जेव्हा विवाहासाठी उभा राहत असे तेव्हा पत्नीचं मस्तक स्वतःहून झुकत असे. आज पत्नी नम्र राहते ते धर्मशास्त्रामुळे नव्हे, तर एका भीतीमुळे— “या जन्मीचा पती सोडला तर पुढच्या जन्मी आणखी वाईट मिळेल.”
ही भीती पिढ्यानपिढ्या मनात बसवण्यात आली. समर्पणासाठी गुण आवश्यक — प्रेमाची ऊर्मी आवश्यक
समर्पण कुणासाठीही होत नाही. समर्पण फक्त तिथेच होतं, जिथे— गुण असतात, उदारता असते, स्वभावात प्रकाश असतो आणि प्रेमाची ओढ असते भगवंताला समर्पण करणं ही तर अजून श्रेष्ठ गोष्ट— कारण तिथे प्रेम आहे, ममत्व आहे, आत्मिक आकर्षण आहे.
जिथे प्रेम असेल, तिथे आपसूकच समर्पण होतं. निष्कर्ष : समर्पण म्हणजे प्रेमाची सर्वोच्च रूपांतरण समर्पण म्हणजे स्वतःला कमी लेखणं नाही; समर्पण म्हणजे एखाद्या भव्यतेसमोर आपली मर्यादा ओळखणं. जोपर्यंत मनुष्य प्रेमानं ओथंबत नाही, तोपर्यंत समर्पणाचा सुवर्णकळस येत नाही. समर्पण हे प्रेमाचं, श्रद्धेचं आणि आध्यात्मिक भव्यतेचं अंतिम स्वरूप आहे.
